This article examines how the Belgian patriotic collective memory in Flanders during the 20th century was supplanted by a Flemish Nationalist counter memory. The article starts with a semiotic analysis of some concrete commemorative practices and discourses surrounding the brothers Van Raemdonck, two Flemish soldiers who died during the First World War and were venerated as Flemish heroes. Next, these cases are situated in some larger themes and tendencies dominating the intellectual construction of Flemish National collective memory during the 19th and 20th centuries. Finally, the success of these themes is related to the broader cultural, social and political context of Belgium. Through this widening perspective, the article shows not only that Flemish National collective memory was construed from within Belgian patriotic memory, but also that it profited from the weaknesses in the construction of the Belgian State to become the dominant ‘memorial universe’.
AssmannJ (1992) Das kulturelle Gedächtnis. Schrift, Erinnerung und politische Identität in frühen Hochkulturen [Cultural memory: Writing, memory and political identity in early civilizations]. München: Beck.
2.
BeckA (1999) De Ijzerbedevaarten. Van heldenhulde tot politieke massamanifestatie [The Yzer pilgrimages: From hero worship to political mass manifestation]. In: LeemansGBoevaLDeneckereGVerdoodtFJ (eds) Vlamingen komt in massa. De Vlaamse beweging als massabeweging. Antwerp: ADVN, 149–70.
3.
BemongN (2004) Nulla fides Gallis. De Belgische historische roman als medicijn tegen de Franse pest [Nulla Fides Gallis: The Belgian historical novel as a remedy against the French pestilence]. In: VerschaffelTDe BontR (eds) Het verderf van Parijs. Leuven: Universitaire Pers, 223–42.
4.
BeyenM (1998) Held voor alle werk. De vele gedaanten van Tijl Uilenspiegel [Hero for all work: The multiple faces of Thyl Ulenspiegel]. Antwerpen – Baarn: Houtekiet.
5.
BeyenM (2001) Zuiver geest in zuivere lichamen. Het literaire trio Uilenspiegel-Nele-Lamme en de genderende kracht van de natie [Pure spirit in pure bodies: The literary trio Ulenspiegel–Nele–Lamme and the gendering power of the nation]. In: Kaat Wils (ed.) Het lichaam (m/v). Leuven: Universitaire Pers, 209–30.
6.
BeyenM (2004) Belgien. Der Kampf um das Leid [Belgium: The struggle around suffering]. In: FlackeM (ed.) Mythen der Nationen. 1945 – Arena der Erinnerungen. Berlin: Deutsches Historiches Museum, 67-88.
7.
BeyenM (2009) Oranje. Kleur van eenheid en verdeeldheid [Orange: Colour of unity and division]. In: TollebeekJte VeldeH (eds) Het geheugen van de Lage Landen. Rekkem: Ons erfdeel, 180–7.
8.
ConscienceH (1838) De Leeuw van Vlaanderen [The Lion of Flanders]. Antwerp: L.J. De Cort.
9.
ConscienceH (n.d. [1883]) De Kerels van Vlaanderen [The lads of Flanders]. Brussels: Lebègue.
DambreO (n.d.) De offergang der gebroeders Van Raemdonck [The sacrifical journey of the brothers Van Raemdonck]. Temse: Sekretariaat Bedevaart naar de Graven van den IJzer.
12.
De CosterC (1867) La Légende et les aventures joyeuses, héroïques et glorieuses de Thyl Uylenspiegel et de Lamme Goedzak au pays de Flandres et ailleurs [The legend and the joyful, heroic and glorious adventures of Thyl Ulenspiegel and Lamme Goedzak in the Country of Flanders and elsewhere]. Brussels: Lacroix & Verboeckhoven.
13.
De SchryverR (1987) Het vroege gebruik van ‘Vlaanderen’ in zijn moderne betekenis [The early use of ‘Flanders’ in its modern acceptance]. Handelingen van de Koninklijke Zuidnederlandse Maatschappij voor Taal- an Letterkunde en Geschiedenis41: 45–54.
14.
De SmaeleH (2009) Rechts Vlaanderen. Religie en partij-identificatie in België [Right-wing Flanders: Religion and party identification in Belgium, 1884–1914]. Leuven: Universitaire Pers.
15.
DrayeG (2009) Laboratoria van de natie. Literaire genootschappen in Vlaanderen, 1830–1914 [Laboratories of the nation: Literary societies in Flanders, 1830–1914]. Nijmegen: Vantilt.
16.
DroixheD (1989) Symétries? Flamand, wallon et politique de la langue à la Révolution française [Symmetries? Flemish, Walloon and the politics of language during the French Revolution]. Études sur le XVIIIe siècle16: 23–8.
17.
FrançoisL (ed.) (1998) De Boerenkrijg. Twee eeuwen feit en fictie [The Peasants’ War: Two centuries of fact and fiction]. Leuven: Davidsfonds.
18.
GellnerE (2006) Nations and Nationalism. Malden, MA: Blackwell.
19.
KlinkenbergJM (1991) La génération de 1880 et la Flandre [The generation of 1880 and Flanders]. In: WeisgerberJ (ed.) Les avant-gardes littéraires en Belgique. Brussels: Labor, 101-110.
20.
LagrouP (2000) The Legacy of Nazi Occupation. Patriotic Memory and National Recovery in Western Europe, 1945–1965. Cambridge: Cambridge University Press.
21.
LedeganckKL (1846) De drie zustersteden. Vaderlandsche trilogie [The three sister cities: Patriotic trilogy]. Ghent: H. Hoste and Rotterdam: Syrbrandi.
22.
NörtemannG (2002) Im Spiegelkabinett der Historie. Der Mythos der Schlacht von Kortrijk und die Erfindung Flanderns im 19. Jahrhundert [In the mirror cabinet of history: The myth of Battle of Courtrai and the invention of Flanders in the 19th century]. Berlin: Logos.
23.
SeberechtsF (2003) Slechts de graven maken een land tot een vaderland. Van heldenhulde tot IJzertoren: een stenen hulde aan de Vlaamse IJzersoldaten [Only the graves turn a country into a Fatherland: From hero worship to Yzer Tower: A homage in stone to the Flemish Yzer soldiers]. In: SeberechtsF (ed.) Duurzamer dan graniet. Over monumenten en Vlaamse Beweging. Tielt: Lannoo and Ghent: Perspectief Uitgaven, 123–54.
24.
StengersJ (1981) Le mythe des dominations étrangères dans l’historiographie belge [The myth of the foreign dominations in Belgian historiography]. Revue Belge de Philologie et d’Histoire59: 382–401.
25.
StrobbeN (2009) Politieke religie en het Vlaamsch Nationaal Verbond. Een vernieuwend onderzoeksgebied of een verouderd concept? [Political religion and the Flemish National Union: An innovative research field or an old-fashioned concept?] Unpublished Master’s thesis, University of Ghent, Ghent.
26.
StynenA (2005) Een geheugen in fragmenten. Heilige plaatsen van de Vlaamse beweging [A memory in fragments: Holy places of the Flemish movement]. Tielt: Lannoo.
27.
TollebeekJ (1989) Historical Representation and the Nation-State in Romantic Belgium (1830-1850). Journal of the History of Ideas2: 329–53.
28.
TömmelS (1976) Nation und Nationalliteratur. Eine soziologische Analyse des Verhältnisses zwischen Literatur und Gesellschaft in Belgien zwischen 1830 und 1840 [Nation and national literature: A sociological analysis of the relationship between literature and society in Belgium between 1830 and 1840]. Berlin: Duncker and Humblot.
29.
VanackerD (2000) De Frontbeweging. De Vlaamse strijd aan de IJzer [The Front Movement: The Flemish Struggle near the Yzer]. Koksijde: Klaproos.
30.
Van de WinkelRBiltereystD (2008) Filmen voor Vlaanderen. Vlaamse Beweging, propaganda en film [Making movies for Flanders: Flemish movement, propaganda and film]. Ghent: Provincie Oost-Vlaanderen and Antwerp: ADVN.
31.
Van der ScheldenP (1957) Te saam vereend: de ideale broederliefde der gebroeders Van Raemdonck [United together: The ideal brotherly love of the brothers Van Raemdonck]. Kaaskerke: Bedevaart naar de Graven van den IJzer.
32.
Van EekertM (2007) De eeuw van het geschiedenisonderwijs. Geschiedenisonderwijs in het officieel middelbaar onderwijs in België (1830–1914) [The century of history education: History education in official secondary schools in Belgium (1830–1914)]. Unpublished Master’s thesis, University of Antwerp, Antwerp.
33.
Van Ginderachter (2005) Het rode Vaderland. De vergeten geschiedenis van de communautaire spanningen in het Belgische socialisme voor WOI [The Red Fatherland: The forgotten history of sub-national tensions in Belgian socialism before WWI]. Tielt: Lannoo.
34.
VerschaffelH (1985) Marnix van Sint-Aldegonde, een symbool in de clerico-liberale strijd (1830-1885) [Marnix of Sainte-Aldegonde, a symbol in the struggle between clericals and liberals (1830–1885)]. Spiegel historiael. Maandblad voor geschiedenis en archeologie20: 190–5.
35.
VerschaffelT (2003a) Voorbeelden. Monumenten voor historische figuren [Examples. monuments for historical figures]. In: SeberechtsF (ed.) Duurzamer dan graniet. Over monumenten en Vlaamse Beweging. Tielt: Lannoo and Ghent: Perspectief Uitgaven, 25–44.
36.
VerschaffelT (2003b) Eigen helden. Monumenten voor Vlaamsgezinden [Their proper heroes: Monuments for Flamingants]. In: SeberechtsF (ed.) Duurzamer dan graniet. Over monumenten en Vlaamse Beweging. Tielt: Lannoo and Ghent: Perspectief Uitgaven, 45-72.
37.
WinterJ (1995) Sites of Memory, Sites of Mourning. The Great War in European Cultural History. Cambridge: Cambridge University Press.
